exhibition
A Momentary Absence brings together the poetic expressions of four women artists Sophie Calle, Ayça Telgeren, Burçak Bingöl, and Gül Ilgaz who each approach the concept of absence through personal narratives shaped by loss, memory, and transformation. Curated by Elâ Atakan, the exhibition explores what lingers in the wake of sudden disappearance how something or someone that existed a moment ago now slips into the intangible. Each work responds to this void not only as a site of loss but also of potentiality, where new meaning, connection, and healing may emerge.
From Ayça Telgeren’s myth-infused sculptural dreamscapes to Burçak Bingöl’s glazed fragments reborn in floral form, from Gül Ilgaz’s temporal meditations on space and memory to Sophie Calle’s performative reckoning with abandonment, the exhibition invites viewers to witness absence not as emptiness, but as an evolving, creative force. A Momentary Absence becomes a space where absence is narrated, symbolized, and ultimately reimagined tracing the emotional and political terrain of what is no longer present, yet deeply felt.
glazed ceramics, metal, various dimensions
news about
Curatorial Statement
‘A Momentary Absence’ is the feeling left behind by a sudden disappearance. It is the story of getting lost in the indeterminacy of a possible reappearance, of incompleteness, of things or people not existing where they should. Something existed a moment ago, but now, in this moment, it does not. An ambiguous space that opens up in the void, on the verge of presence. A beat felt only in the heart, intangible, invisible. A river of meaning where four women artists offer four poetic narratives, confronting us with the evolution of absence.
‘A Momentary Absence’ is an answer that points out how we cope with unexpected loss in the face of reality, that shows what we transform the substance of absence into. The exhibition is based on a personal, and as such, social narrative, and the primary source of the absence in all the works featured is constituted by what has replaced that which is lost in the personal histories of the artists.
In her book Life is a Narrative, Julia Kristeva touches on how narrative is particular to humans, quoting Arendt: “The chief characteristic of this specifically human life, whose appearance and disappearance constitute worldly events, is that it is itself always full of events which ultimately can be told as a story, establish a biography; it is of this life, bios as distinguished from mere zoe, that Aristotle said that it ‘somehow is a kind of praxis.”1 This idea, which distinguishes life from living, also shows that artists create their works based on their life narratives, and that ultimately, these works not only constitute a cross-section of their creators’ lives, but also shed light on a historical narrative. All the works in the exhibition are based on the personal narratives of their respective artists, such as Ayça Telgeren’s inquiry regarding her history, Burçak Bingöl’s particular incident with her work, Sophie Calle’s experience of being left by her lover, and Gül Ilgaz’s vacating of the apartment where she has spent her childhood. All this absence and loss is identified by those who experience the works and multiplies inside the political narratives of its time and today.
The concept of absence is inherent to life. Coping with absence, deprivation, loss is perhaps the primary struggle of the human being in the face of time, love and life. In her book Sanatçının Kendine Yolculuğu (The Artist’s Journey Towards Herself), Nilüfer E. Güngörmüş touches on the constructive aspect of the concept of absence in artistic production. According to her, “enclosing and symbolizing absence both expresses desperation, and is the cure itself. […] If the person can open space in herself for negativity, that is, if she can tolerate absence, this makes a creative outcome possible. Because the symbolization of absence opens the path to representations and symbolization.”2
The works in the exhibition present a variety of representations of absence. The first example points to an absence in an artist’s roots. Ayça Telgeren’s work titled Dreamer, inspired by Caucasian mythology, is reminiscent of the body of a woman lying on the floor, sleeping. This concrete body, wrapped up in hair, bears the profile of the Caucasian mountains, where the artist’s family history is rooted. Referring to the cultures living in these mountains, the stories and languages that have been forgotten or have not been handed down to the next generation, the artist also evokes the momentary absence inherent to sleep. Even though the traces of the culture in the family have seeped into the stories told in the family, they have been left unidentified and uncertain. In her paper cut work titled Qaf, Telgeren adds an extra layer to her incomplete story, burying the poses of women she knows from photographs in family albums inside this mountain landscape. The intertwined figures of women in this work represent the culture that is now as inaccessible to her as Mount Qaf, one that could not be handed down to her, and the notion of motherhood. By creating anew the figures of these women standing holding hands, Telgeren brings closer those who have fallen apart in the past, while distinguishing, telling apart those who have long been under each other’s custody. The artist’s work titled Flesh Mirror in the exhibition takes its basis from her questioning of the notion of motherhood through her own body. According to Telgeren, Flesh Mirror is a pot of healing. The swelling in the middle of the basin represents a pregnant belly that does not bear a baby, but has many stories to tell the water, which will heal itself and others as they are told. In a sense, the artist reinvents her ancestral history that has been left incomplete, that has never existed, and whose absence has only been understood after its presence has been comprehended, repairing it and weaving a new narrative to replace it.
Burçak Bingöl’s works are based on an inverse reading of the common ideal in ceramics practice of a perfect, crack-free, smooth work. By her own description, Bingöl has glazed her works exactly where they are broken. The works from the Flawless Flow series in this exhibition are part of a singular narrative that has produced them simultaneously, and they spread throughout the exhibition space. In 2016, as the artist was waiting next to her work in the kiln, a sudden explosion destroyed it. The same day, the artist is informed of an explosion in central Ankara, where she has spent her life. This sad synchronicity suddenly led her to question the power of absence. The ceramic shards coming together again for this exhibition and surfacing for the first time point to a different facet of absence, opening the door to creation after destruction. The artist has meticulously embellished the shards with flowers and glazed them. These fragile flowers extend outwards from the walls, turning the exhibition space into a garden as they scatter around. Reminiscent of the scattering of seeds in spring, they also evoke the sense of sprouting from the place of disappearance. Burçak Bingöl’s photography series titled Postulated Sequences is a continuation of the work titled Flawless Flow that consists of glazed ceramic shards. Facing a series of small and big disasters throughout this process, Bingöl realizes how fragile her own body is. Similar to how she glazes her ceramics, she puts on a floral-printed hazmat suit made of fine silk. This suit points to the vulnerability of the human body, while also pointing out that we are much stronger when we accept our defenselessness in the face of time and life.
In the works of Gül Ilgaz, absence often represents space related with time. In her video titled Storm, the artist reveals a cycle consisting of a tree swaying in the wind, the wind subsiding, the sun setting and the lights coming on in the apartment. In the darkness, Ilgaz’s window turns into a mirror. With their transparency, the windows in the artist’s works symbolize a barely discernible boundary, the state of being caught between life and death. This sense of ambiguity leads us to question the visible and the invisible in her photographs titled Foggy Vision. The sound installation What Remains was recorded during the vacation of the apartment where the artist has spent many years with her family. The artist’s voice echoes in an empty room, as if the bygone past were lived only shortly before, with memories that are impossible to relive. As the narrative unfolds, the tone of her voice changes, leaving behind the sorrow it bears, and livening up. The empty room is filled with the vibrations of the artist’s voice. She replaces that moment, that time which slides away, never to come back, by reflecting its reality, transmuting it into the present. The changing of the weather in Storm, the turning of the visible from the outside to the inside, echoes the healing of the voice in the sound installation as the narrative advances further into the past.
The concept of absence lies at the heart of the works of Sophie Calle, who often reflects her separations, the loss of her loved ones with her idiosyncratic language in her work. In her series titled Exquisite Pain, Calle touches on the loss of a loved one after a separation. According to Calle, what she experienced is a simple separation, but she goes on to remark that this is the greatest pain she has ever felt in her life. This narrative begins when Calle travels to Japan for a three-month visit with a scholarship from the Ministry of Foreign Affairs in 1984. Throughout these three months, Calle photographs her experiences, writes brief notes for her lover and counted down to the day when she would meet him. This journey and the countdown constitute the Before the Pain part of the work. The moment of pain is experienced when her lover does not arrive; upon his absence. On the day when they agreed to meet, her lover does not arrive in the hotel room, and the artist is left with the pain of absence. Faced with this feeling, she begins to ask those around her: “When have you suffered the most?” The reality of other people’s pain confronts Sophie Calle’s narrative of abandonment that she rewrote by herself every day like a ritual. By the 99th day, Calle’s pain is completely gone, but she now faces the pain of the others. The artist was only able to produce this work fifteen years after the experience. Resembling a moment of catharsis, Exquisite Pain illustrates how that which replaces the object of loss can be conceptualized to help the subject free itself of and gain independence from the feeling of loss, perhaps the most familiar form of absence.
“According to Hanna Segal, artistic creativity is based on the desire to repair the presumed ghostly damage to the object.”3 ‘A Momentary Absence’ approaches the concept of absence through the different points of view of four women artists. Burçak Bingöl lays claim to the power of coping with annihilation through fragility, while Sophie Calle, heals the pain of her loss through the reality of the stories of others. Striking a subtle balance between presence and absence, Gül Ilgaz expresses memories and narratives through the concepts of inside and outside, and Ayça Telgeren relates untold stories by working off the personal histories of women in her family. Here, “creation is the effort to reconstitute the lost object, a devastated inner world and self.” 4 Dedicated to the fine memory of my father, that hangs like a half-uttered word on my tongue…*
*Birhan Keskin, Ba, Metis Yayınları, İstanbul, 2005.
1 Hannah Arendt, İnsanlık Durumu, İletişim Yayınları, 2013, s.155. Alıntılayan: Julia Kristeva, Yaşam Bir Anlatıdır,
İletişim Yayınları, 2018, s. 14.
2 Nilüfer E. Güngörmüş, Sanatçının Kendine Yolculuğu, Metis Yayınları, 2022, s. 26, 32.
3 Adela Abella & Emad Bishara, La place de Hanna Segal dans l’histoire de la pensée psychanalytique, Psychothérapies, no:
34, 2014 s. 41-49. https://doi.org/10.3917/psys.141.0041
4 Yasemin Güney Erten, Yavuz Erten’in Ölüm, Yıkım ve Sanat, Istanbul Art News, Şubat 2022, sayı 64, s. 24-25.
‘Bir Anlık Yokluk’, bir anda kayboluşun geriye bıraktığı his. Geri dönüp dönmemenin belirsizliğinde kaybolmanın, eksikliğin, olması gereken yerde olmayışın hikayesi. Az önce vardı, ama şimdide, bu anda yok. Boşlukta, varlığın sınırında açılan bir muğlak alan. Elle tutulamayan, göz ile görülemeyen, sadece kalpte hissedilen bir atış. Dört kadın sanatçının dört şiirsel anlatıyı ele aldığı, yokluğun evrilmesiyle bizi yüzleştiren bir anlam nehri.
‘Bir Anlık Yokluk’ sergisi, gerçeğin karşısında, bu beklenmedik yitirişlerle nasıl mücadele ettiğimize işaret eden, yokluğun varlığını neye dönüştürdüğümüzü gösteren bir yanıt; bireysel ve dolayısıyla toplumsal bir anlatıya dayanır. Bu sergide yer alan tüm eserlerdeki yokluğun ana kaynağı, sanatçıların kendi hayat hikayelerinde eksilenlerin yerine koyulanlardan oluşmaktadır.
Julia Kristeva, Yaşam Bir Anlatıdır kitabında Arendt’ten alıntılayarak anlatının insana özgü olmasına değinir: ‘‘Dünya üzerinde görünme ile yok olmanın dünyevi olayları oluşturduğu insana özgü bu yaşamın ana özelliği, daima sonunda bir öykü olarak anlatılabilecek biyografik olaylarla dolu olmasıdır; Aristoteles’in ‘bir anlamda bir tür praxis dediği bios’u [yaşam], salt zoe’den [hayat] ayırt eden budur.’’1 Yaşam ile hayatı ayrıştıran bu düşünce aynı zamanda sanat eserlerinin, sanatçıların hayat hikayelerinden yola çıkarak eserleri yaratmalarına ve sonunda da bu eserlerin sadece üretenin hayatından bir kesit değil, aynı zamanda bir tarihsel anlatıya ışık tuttuklarını gösterir. Sergide yer alan tüm eserler de, Ayça Telgeren’in köklerine dönük araştırması, Burçak Bingöl’ün yapıtıyla yaşadığı deneyimi, Sophie Calle’in terk edilişi, Gül Ilgaz’ın çocukluğunun geçtiği evin boşaltılması gibi sanatçıların kişisel anlatılarından yola çıkar. Tüm sanatçıların yaşadığı bu eksiklikler ve kayıplar, aynı zamanda dönemin ve bugünün politik anlatısının içerisinde, deneyimleyenlerle özdeşleşerek çoğalır.
Yokluk kavramı hayatı deneyimlemenin içinde taşıdığı bir olgudur. İnsan olmanın, yoklukla, eksikliklerle, kayıplarla nasıl başa çıktığı, zaman, sevgi ve yaşam karşısında verdiği belki de ilk mücadeledir. Nilüfer E. Güngörmüş, Sanatçının Kendine Yolculuğu isimli kitabında yokluk kavramının sanatsal üretimdeki yapıcı yönüne değinir. Ona göre, “yokluğu kuşatmak ve simgeleştirmek hem çaresizliği ifade eder, hem de çarenin ta kendisidir. […] Eğer kişi kendi içinde olumsuzluğa yani yokluğa yer açabilirse, yokluğa tahammül edebilirse buradan yaratıcı bir çıkış mümkün olur. Çünkü yokluğun simgeleştirilmesi temsillerin ve simgeleştirmelerin yolunu açar.”2
Sergideki eserlere baktığımızda yokluğun farklı temsilleriyle karşılaşırız. Bunlardan ilki kökensel bir eksikliğe işaret eder. Ayça Telgeren’in Kafkas mitolojisinden esinlendiği Düşgören isimli eseri, yerde uzanmış uyuyan bir kadın bedenini anımsatır. Saçlarla sarmalanmış bu betondan beden, sanatçının aile köklerinin geldiği Kafkas Dağlarının bir izdüşümüdür. Telgeren, bu eserle, dağlarda yaşayan kültürlerle, unutulmuş veya aktarılamamış hikayelere ve dillere gönderme yaparken, aynı zamanda düşte kalmanın anlık yokluğunu da çağrıştırır. Ailedeki kültürün izi, aile içinde anlatılan hikayelere bir sis gibi sinmesine karşın, tanımsız ve belirsiz bırakılmıştır. Telgeren, Kaf adlı kağıt kesim eserinde, eksik bırakılmış hikayesine bir başka katman daha ekler. Aile albümündeki fotoğraflardan bildiği kadınların duruşlarını bu dağ manzarasının içine gizler. Bu eserdeki kadınlar, Kaf Dağı gibi ulaşılması mümkün olmayan, sanatçıya aktarılamayan bu kültürü ve annelik olgusunu iç içe geçerek temsil ederler. Telgeren, bu eserdeki kadınların el duruşlarını yeniden var ederek, geçmişte uzak düşmüş olanları yakınlaştırır, birbirlerinin himayesinde kalanları ayrıştırır. Sanatçının sergide yer alan Soy Aynası isimli eseri, annelik olgusunun kendi bedeni vasıtasıyla sorgulamasından yola çıkar. Soy Aynası, sanatçıya göre bir şifa tasıdır. Kurnanın ortasındaki kabarıklık, içinde bebek taşımayan, ama suya anlatılacak, anlattıkça iyileşecek ve iyileştirecek çok hikayesi olan bir gebe karnı tasvir eder. Bir nevi eksik bırakılmış, hiç olmamış ve ancak varlığının kavranmasından sonra yokluğu anlaşılmış kökensel tarihini yeniden icat eder, onarır ve yerine yepyeni bir anlatı dokur.
Burçak Bingöl’ün eserlerinin temelinde, seramik pratiğinin alışılagelmiş olan kusursuz, çatlaksız, pürüzsüz olma idealinin tersten bir okuması yatar. Bingöl, kendi anlatımıyla, eserlerini tam da kırıldıkları yerden sırlar. Bu sergide yer alan Parçaları Çoğalır serisinden işler, eşzamanlı gerçekleşmiş tek bir anlatının parçalarıdır ve sergi mekânına yayılırlar. 2016 yılında sanatçının eseri üretim esnasında fırında bir anda patlar ve yok olur. Aynı gün içerisinde hayatının geçtiği Ankara’nın merkezinde meydana gelen bir patlamanın haberini alır. Bu üzücü eşzamanlılık, bir anda yokluğun kuvvetini sorgulamasını sağlar. Bu sergi için yeniden bir araya gelen ve ilk defa gün yüzüne çıkan kırıklar, yokluğun başka bir yüzüne işaret ederek, yıkımdan sonra gelen yaratımın kapısını aralar. Sanatçı, dağılan parçaları incelikle çiçeklendirir ve sırlar. Bu kırılgan çiçekler duvarlardan çıkar, sergi alanını bir bahçeye dönüştürerek dağılır. Bir yandan baharda tohumların etrafa saçılmasını anımsatırken, kaybolduğu yerden filizlenme hissini de çağrıştırır. Burçak Bingöl’ün Varsayılan Anlar adlı fotoğraf serisi, sırlanmış kırık seramiklerden oluşan Parçaları Çoğalır eserinin devamı olma niteliğini taşır. Bingöl, bu süreçte yaşadığı küçük ve büyük felaketler karşısında, eserinin dağılışı gibi kendi bedenin de ne denli kırılgan olduğunu fark eder. Aynı şekilde, seramiklerini sırlar gibi, o da çıplak teninin üzerine incecik ipekten, çiçek baskılı bir koruyucu tulum giyer. Bu tulum, insanın bedeninin narinliğine işaret ederken, öte yandan zamanın ve hayatın karşısında korunaklı olmadığımızı kabullendiğimizde, nasıl daha kuvvetli olduğumuzu anlatır.
Gül Ilgaz’ın eserlerinde yokluk çoğunlukla zamanla ilintili bir mekânı temsil eder. Fırtına videosunda, sanatçı aynı gün içerisinde, bir ağacın rüzgâr ile savrulması, durulması, günün batması ve karanlığın çökmesiyle evin içinin aydınlanması gibi bir döngüyü gözler önüne serer. Karanlıkta, Ilgaz’ın penceresi aynalaşır. Sanatçı eserlerinde değindiği pencere saydamlığıyla anlaşılması zor bir sınırı, ölüm ile doğum arasında kalmışlığı simgeler. Bu muğlaklık hissi, Sisli Görüş isimli fotoğraf serisinde ise görünen ile görünmeyeni sorgulayarak yer alır. Ilgaz, Geriye Kalanlar isimli ses yerleştirmesini, ailesi ile yıllarının geçtiği evin boşaltılması sırasında planlamadan kaydetmiştir. Sanatçının sesi, boş bir odada, geçmiş az önce yaşanmışçasına, tekrarı mümkün olmayan anılarla yankılanır. Anlatımı ilerledikçe, sesinin tonu değişir, taşıdığı hüzün geride kalır, neşelenir. Boş oda sesinin titreşimleriyle dolar. O anın gerçekliğini yansıtarak, kayıp giden ve artık geri gelmeyecek zamanın yerini, şimdinin içine bırakır. Fırtına videosunda havanın dönüşümü, görünenin dışarıdan içeriye doğru yönlenmesi, ses enstalasyonunda geçmişin derinliklerine doğru ilerledikçe sesin iyileşmesini çağrıştırır.
Yokluk kavramı, Sophie Calle’in eserlerinin kalbinde yer verdiği bir konudur. Ayrılışlarını, sevdiklerinin kayıplarını kendine özgü anlatım diliyle sıklıkla eserlerine taşır. Zarif Acı isimli serisinde, Calle terk edilmesinden kaynaklanan bir aşk acısına değinir. Ona göre yaşadığı basit bir ayrılıktır ama hayatında hiç bu kadar acı çekmediğini ifade eder. Bu anlatı, Calle’in 1984’te Dış İşleri Bakanlığı’nın bursuyla üç aylığına Japonya’ya gitme yolculuğuyla başlar. Bu üç ay boyunca, yaşadıklarını fotoğraflar, sevgilisine hitaben küçük notlar yazar ve onunla kavuşacağı güne doğru geriye sayar. Bu yolculuk ve geri sayım, eserin Acıdan Önce kısmını oluşturur. Acı anı, arzulanın gelmeyişi, yokluğudur. Beklenen kişi anlaştıkları gün, otel odasına gelmez. Sanatçı yokluğun acısıyla baş başa kalır. Bu hissiyatın karşısında, etrafındaki insanlara ‘‘hayatınızdaki en büyük acı nedir?’’ diye sorar. İnsanların acılarının gerçekliği, Sophie Calle’in her gün bir ritüel gibi yeniden yazdığı kendi terk edilme anlatısıyla karşı karşıya gelir. 99. gün ise Calle’nin aşk acısı tamamen silinmiştir ama karşısında ötekinin acıları durmaktadır. Sanatçı, bu eserini ancak yaşandıktan on beş yıl sonra ortaya çıkarabilmiştir. Bir katharsis anını çağrıştıran Zarif Acı eseri, yokluğun belki de en tanıdık haliyle, yaşanılan kaybın yerine konanın kavramsallaştırılarak öznenin zaman içerisinde bu duygudan arınmasını, bağımsızlaşmasını gösterir.
‘‘Hanna Segal’e göre sanatsal yaratımın temelinde nesneye addedilen hayaletimsi hasarın onarım arzusu vardır.’’3 ‘Bir Anlık Yokluk’ sergisi, yokluk kavramına, dört kadın sanatçının farklı bakış açılarıyla, yokluğun yerine koyulanın temsiliyle ve olmayanın varlığıyla yaklaşır. Burçak Bingöl, yok oluşla kırılganlaşarak mücadele etmenin kuvvetine sahip çıkarken, Sophie Calle arzu edilenin kayboluş kaygısını, başkalarının hikayelerinin gerçekliğiyle iyileştirir. Gül Ilgaz varlık ile yokluğun arasında hassas bir dengede durarak, anılar ve anlatıları, içerisi, dışarısı gibi kavramlarla ifade eder. Ayça Telgeren ise ailesindeki kadınların tarihinden yola çıkarak anlatılmamış hikayeleri dile getirir. Buradaki ‘‘yaratım yitirilmiş nesnenin, yıkıma uğramış bir iç dünyanın ve benliğin yeniden oluşturulması çabasıdır.’’ 4 Dilimde yarım bir hece gibi kalan babamın güzel hatırası için…*
*Birhan Keskin, Ba, Metis Yayınları, İstanbul, 2005.
1 Hannah Arendt, İnsanlık Durumu, İletişim Yayınları, 2013, s.155. Alıntılayan: Julia Kristeva, Yaşam Bir Anlatıdır, İletişim Yayınları, 2018, s. 14.
2 Nilüfer E. Güngörmüş, Sanatçının Kendine Yolculuğu, Metis Yayınları, 2022, s. 26, 32. *Birhan Keskin, Ba, Metis Yayınları, İstanbul, 2005.
3 Adela Abella & Emad Bishara, La place de Hanna Segal dans l’histoire de la pensée psychanalytique, Psychothérapies, no: 34, 2014 s. 41-49. https://doi.org/10.3917/psys.141.0041
4 Yasemin Güney Erten, Yavuz Erten’in Ölüm, Yıkım ve Sanat, Istanbul Art News, Şubat 2022, sayı 64, s. 24-25. *Birhan Keskin, Ba, Metis Yayınları, İstanbul, 2005.
